Terwijl bosbranden in Frankrijk en Spanje grote ravage aanrichten, code oranje van kracht blijft bij ons en zelfs het anders zo natte Schotland geteisterd wordt door natuurbranden, kreunt ook onze tuin onder de aanhoudende hitte en droogte.

In juli viel er in onze pluviometer amper 2 mm regen. Intussen is ook onze voorraad van 12.720 liter regenwater volledig opgebruikt, en het is pas begin augustus. Dat is uitzonderlijk vroeg en stemt tot nadenken. Het voelt onrustwekkend.

Wij wonen aan de rand van een bos, in een natuurlijke tuin met bomen, hagen, struiken, bloemenweides en een poel. Het grootste deel van onze beplanting bestaat uit robuuste inheemse soorten die perfect aangepast zijn aan onze bodem en ons klimaat. Ze zouden dus tegen een stootje moeten kunnen. Maar wat als dat klimaat jaar na jaar extremer wordt?

Ik neem jullie even mee door onze tuin en maak graag de balans op.

De gazonpaadjes zijn veranderd in een bruin tapijt. De bloemenweide lijkt meer op een gele prairie, met hier en daar nog wat bloemen tussen verdroogde stengels. Alleen het deel van het hooiland dat we eind mei maaiden, is nog groen.

Het waterpeil van onze poel staat ruim twintig centimeter lager door verdamping en ons ondiepe, veelbezochte strandje staat droog.

Onze bessenstruiken hebben het zwaar te verduren. Veel bladeren vertonen zonnebrand. De blauwe bes gaf dit jaar voor het eerst een indrukwekkende oogst, maar de bessen verschrompelen aan de struik. De pruimen lijken hun groei tijdelijk stopgezet te hebben: ze rijpen nauwelijks en vallen voortijdig op de grond. Appels en druiven doen het gelukkig beter.

In de moestuin piekt de productie van tomaten, courgettes en pompoenen, maar wel mits geregeld water geven.. Ook mediterrane aromatische planten voelen zich duidelijk thuis in deze warmte. Heel wat éénjarigen zijn daarentegen al uitgebloeid. Ze hebben versneld zaad gevormd om de droogte te overleven. De stokrozen en teunisbloemen, die normaal wekenlang uitbundig bloeien, zijn nog slechts een schim van zichzelf.

De hagen houden goed stand, al staan sommige hazelaars nu al in herfstmodus. Hier en daar verschijnen dorre takken en de blaadjes van de kornoeljes hangen slap. Het bosgedeelte oogt het veerkrachtigst en ook onze schaduwrijke hoek met varens en veldbies blijft opvallend fris.

Het is dus een gemengd beeld, met duidelijke winnaars en verliezers.

Voor de planten zelf hoeft dat niet meteen dramatisch te zijn. Tijdens langdurige droogte schakelen ze over op een overlevingsmodus. Ze sluiten hun huidmondjes om waterverlies te beperken, groeien trager, maken minder nieuwe scheuten aan en gaan vervroegd in zomerrust. Veel soorten bloeien korter en zetten sneller zaad. Ze wachten als het ware op betere tijden.

De meeste vaste planten zullen dankzij hun diepe wortelstelsel of hun zaden opnieuw uitlopen zodra er voldoende regen valt. Andere soorten verzwakken en worden gevoeliger voor vraat, schimmels en ziekten. Vooral jonge bomen en struiken zijn kwetsbaar omdat hun wortels nog niet diep genoeg reiken.

De grootste zorg ligt echter elders. Door de droogte bloeien veel vaste planten vroeger én korter. Ze produceren minder en kleinere bloemen, waardoor ook de hoeveelheid nectar en zaden afneemt. Sommige tweejarigen slaan zelfs een volledig bloei-jaar over.

Voor bestuivers heeft dat grote gevolgen. Bijen, hommels, vlinders en tal van andere insecten zijn afhankelijk van nectar en stuifmeel voor hun voedsel. Onze bloeiboog, die normaal loopt van maart tot oktober, zal dit jaar vermoedelijk weken korter zijn. De nectarbars sluiten eenvoudigweg veel vroeger. Waar we andere jaren nog tot ver in oktober bloemen hadden, verwacht ik dat er begin september nog maar weinig bloei zal overblijven. En insecten vormen nu eenmaal de basis van het hele voedselweb. Minder insecten betekent uiteindelijk ook minder voedsel voor vogels, kleine zoogdieren, amfibieën en andere insecteneters.

Dat merken we helaas ook in de dierenopvangcentra. Bij CREAVES Andenne, waar ik intussen vier jaar vrijwilliger ben, worden dit jaar opnieuw records gebroken. Nooit eerder kregen we zoveel jonge vogels binnen. Zwaluwen en gierzwaluwen springen massaal uit hun nest omdat de temperaturen onder de dakpannen ondraaglijk worden. Daarnaast zien we steeds meer verzwakte dieren die onvoldoende voedsel vinden of lijden onder de hitte.

Ook het opdrogen van poelen, grachten en andere waterbronnen vormt een steeds groter probleem. Vooral amfibieën zijn daardoor bijzonder kwetsbaar. Tijdens de hittegolf in mei werden er op één dag ongeveer 75 dieren binnengebracht. Dat is ongezien.

Een natuurlijke tuin is doorgaans veel veerkrachtiger dan een klassiek aangelegde tuin. De grote diversiteit aan planten, bomen, struiken en verschillende microklimaten maakt dat zo'n tuin beter bestand is tegen extremen. Maar ook die veerkracht kent haar grenzen wanneer hitte en droogte wekenlang aanhouden.

We delen graag een aantal tips om je tuin klimaatrobuust te maken:

Elke droge zomer leert ons opnieuw hoe belangrijk veerkracht is. Niet één plantensoort, niet één boom en ook niet één oplossing zal onze tuinen klimaatbestendig maken. De kracht zit net in de diversiteit. Een tuin met bomen, struiken, bloemenweides, poelen en een rijke variatie aan planten vangt extremen veel beter op dan een tuin die uit gazon en enkele sierplanten bestaat. We kunnen het klimaat niet veranderen vanuit onze achtertuin, maar we kunnen onze tuinen wel zo inrichten dat ze beter bestand zijn tegen wat komt. En tegelijk bieden we zo duizenden planten en dieren een plek waar ze ook in moeilijke jaren nog kunnen overleven.

Nu is het vooral uitkijken naar regen. Want hoe veerkrachtig een natuurlijke tuin ook is, ook zij heeft af en toe een flinke portie water nodig om opnieuw op adem te komen. Zet die hemelsluizen maar open!